Power-sharing w dyskursie wczesnoszkolnym

KIEROWNICZKA PROJEKTU: MGR NATALIA STEK-ŁOPATKA

BUDŻET: 141 642 zł

Power-sharing (współdzielenie władzy) w edukacji formalnej oznacza dzielenie się władzą we wszystkich sprawach, które dzieją się w relacji edukacyjnej, w której jednostki uczestniczą, a które nie muszą być częścią jawnego programu szkoły. Odbywać się może na poziomie polityki oświatowej, w relacji szkoły i wszystkich uczestników jej życia z samorządem terytorialnym, środowiskiem lokalnym i rodzicami, a także pomiędzy samymi podmiotami funkcjonującymi w szkole (tj. dyrekcja, nauczyciele, uczniowie). Realizowany jest przez zachowania i akty komunikacji jednostek (w tym komunikację werbalną i niewerbalną).

Badania power-sharingu są ważne, ponieważ mogą uświadamiać nauczycieli i nauczycielki na temat stosowanych/niestosowanych praktyk w obszarach, takich jak: podejmowanie decyzji o wyborze materiałów edukacyjnych, planowanie poruszanych na lekcjach treści i tworzenie zasad zachowania w klasie, sposoby oceniania. Jest to istotne, ponieważ współdzielenie władzy może mieć zarówno pozytywne, jak i negatywne konsekwencje – na przykład zwiększanie nierówności między dziećmi pochodzącymi z różnych środowisk. Zjawisko to nie było dotychczas przedmiotem badań ze strony polskich badaczy zajmujących się edukacją, w szczególności w kontekście edukacji wczesnoszkolnej.

Prowadzone badanie ma na celu rozpoznanie i opis praktyk dzielenia się władzą w klasie szkolnej na etapie edukacji wczesnoszkolnej w Polsce (klasy I-III). Badanie realizowane jest w strategii jakościowej z wykorzystaniem Krytycznej Analizy Dyskursu. Wybrane metody zbierania danych to przeszukiwanie źródeł: materiału audiowizualnego, programów nauczania, podręczników i ćwiczeń dla klas I-III, materiałów dodatkowych.

Publikacje w czasopismach:

Stek-Łopatka, N. (2024). Power-Sharing in Formal and Non-Formal Education. Lubelski Rocznik Pedagogiczny, 43(4), 59–73. http://dx.doi.org/10.17951/lrp.2024.43.4.59-73.

Konferencje naukowe:

1. IV Konferencja Integralna “Świadome i nieświadome w edukacji”, 29-30.09.2025

Zasięg konferencji: krajowa

Organizator: Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu

Tytuł wystąpienia: Współdzielenie władzy w klasie. (Nie)świadome strategie w dyskursie wczesnoszkolnym

Abstrakt:

Współdzielenie władzy w klasie (power-sharing) to dzielenie się władzą we wszystkich sprawach, które dzieją się w relacji edukacyjnej, w której jednostki uczestniczą, a które nie muszą dotyczyć bezpośrednio jednostki. Praktyki te manifestują się m.in. przez zachowania i akty komunikacji jednostek w obszarach takich jak: komunikacja werbalna i niewerbalna, treści lekcyjne, wykorzystywane materiały, organizacja czasu i przestrzeni szkolnej, zasady zachowania, ocenianie. W referacie zaprezentuję wstępne wyniki badań jakościowych przeprowadzonych w jednej z pięciu klasach wczesnoszkolnych. Celem badań była rekonstrukcja praktyk współdzielenia władzy, realizowanych przez uczestników relacji edukacyjnej – zarówno w sposób intencjonalny, jak i nieuświadomiony – na podstawie analizy dyskursu wczesnoszkolnego. Analiza koncentruje się na identyfikacji istniejących form power-sharingu oraz strategii negocjowania władzy w relacji nauczyciel–uczniowie, ze szczególnym uwzględnieniem mechanizmów przyznawania i ograniczania głosu. Prezentowane wnioski zilustruję wybranymi przykładami interakcji klasowych, analizowanymi w warstwie zarówno tekstowej, jak i wizualnej.

Wyjazdy naukowe:

W oparciu o badania prowadzone w ramach niniejszego grantu kierowniczka grantu uzyskała grant JM Rektora UMK w Toruniu na wyjazd na kwerendę biblioteczną do Wurzburga. Wyjazd odbędzie się we wrześniu 2026 roku, a jego celem będzie pozyskanie źródeł do analizy porównawczej współdzielenia władzy w dyskursie (wczesno)szkolnym w kontekście szkoły polskiej i niemieckiej. Wyjazd będzie współfinansowany ze środków grantu Preludium.